सुयोग पंडित | मुख्य संपादक : जन्मजात अंधत्व असणारे निदान नैसर्गिक सहनशीलता घेऊन जन्मतात. त्यांना रंग व प्रकाशासोबत जगायची किमया माहीत नसते हा त्यांच्यातील संयमाचा मुख्य गाभा असतो. पण ज्यांनी उगवत्या सूर्याची लाल उधळण व मावळतीचे रंग पाहिलेले असतात अशा सृजनशील माणसाला अचानक अंधत्व आले तर त्या व्यक्तीची जी तडफड होते तिला कदाचित् शब्दांत व्यक्त होणे व करणे शक्य नाही. असे असूनही जी व्यक्ती जगातील पहिली अंध व बधिर कला पदवीची प्राप्तता करते व अखंड विश्वाला मूक-बधीर पणातूनही दृष्टी व कान देते तिला ‘हेलन केलर’ म्हणतात. १८८० साली आजच म्हणजे २७ जूनला त्यांचा जन्म झाला होता. अमेरिकेत जन्मलेल्या हेलन केलर या एक अविश्वसनीय आणि असामान्य स्त्री होत्या.

हेलन केलर यांचा जन्म २७ जून १८८० ला तुस्कंबिया, अलाबामा येथे कॅप्टन आर्थर एच. केलर आणि केट एडम्स केलर यांच्या पोटी झाला. १९ महिन्यांच्या वयापर्यंत त्या एक निरोगी शिशु होत्या. जेव्हा त्यांना मेंदुज्वर किंवा स्कार्लेट ताप आला ज्यामुळे त्या बधिर आणि अंध झाल्या. या घटनेने पालक उद्ध्वस्त झाले होते, परंतु त्यांनी आपल्या मुलीच्या भविष्यासाठी हार मानली नाही. त्यांनी तज्ञांकडून मदत आणि मार्गदर्शन मागितले आणि ॲन सुलिव्हन या तरुणीला भेटले जी हेलन केलरची आजीवन शिक्षिका आणि मित्र बनेल.

हेलन ६ वर्षांच्या असताना अ‍ॅन सुलिव्हन केलर घरी आल्या आणि लगेच हेलनसोबत काम करायला सुरुवात केली. त्यांनी हेलनला स्पर्श प्रणाली वापरून संवाद कसा साधायचा हे शिकवले, जिथे तिच्या हातावर अक्षरे आणि शब्द लिहिलेले होते.अ‍ॅन सुलिव्हन छोट्या हेलनची पुस्तकांशी ओळख करून दिली, ज्याने तिच्यासाठी शिकण्याचे संपूर्ण नवीन जग उघडले. सुलिव्हनच्या शिकवणीत, हेलनने वाचणे आणि लिहिणे शिकले आणि शेवटी, तिने कसे बोलावे हे देखील शिकले. १८९४ मध्ये, वयाच्या १४ व्या वर्षी, बालिका हेलनने बोस्टनमधील पर्किन्स स्कूल फॉर द ब्लाइंडमध्ये प्रवेश घेतला. ती एक उत्कृष्ट ग्रहण शक्ती विद्यार्थिनी होती आणि तिची ज्ञानाची तहान अतृप्त होती. तिने साहित्य, इतिहास, गणित आणि विज्ञान यासह विविध विषयांचा अभ्यास केला. सन १९०० मध्ये, वयाच्या २० व्या वर्षी, तिने रॅडक्लिफ कॉलेजमध्ये प्रवेश घेतला, उच्च शिक्षणाच्या संस्थेत सहभागी होणार्या त्या पहिला अंध व बधीर व्यक्ती ठरल्या.

हेलन केलर एक कुशल लेखिका आणि लेखिका होती आणि तिचे आत्मचरित्र, “द स्टोरी ऑफ माय लाइफ” हे तिच्या दृढतेचा आणि लवचिकतेचा पुरावा आहे. तिने केवळ २२ वर्षांची असताना या पुस्तकावर काम करण्यास सुरुवात केली आणि ते १९०३ मध्ये प्रकाशित झाले. हे पुस्तक तिच्या आयुष्यातील एक शक्तिशाली आणि हलणारे वर्णन आहे, ज्यात तिच्या अंधत्व आणि बहिरेपणाशी संघर्ष आणि प्रतिकूलतेवर तिने मिळवलेल्या विजयाची माहिती दिली आहे.

त्यांच्या आत्मचरित्राच्या व्यतिरिक्त, हेलन केलरने “द वर्ल्ड आय लिव्ह इन”, “आउट ऑफ द डार्क” आणि “माय रिलिजन” यासह इतर अनेक पुस्तके लिहिली. लेख, निबंध आणि भाषणांची एक विपुल लेखिका देखील होत्या. अपंगत्व हक्क, महिला मताधिकार आणि शांततावाद यासारख्या तिच्या सामाजिक व वैयक्तिक जवळच्या कारणांसाठी त्या वकिलीही करायच्या.

हेलन केलर आयुष्यभर सामाजिक आणि राजकीय कारणांसाठी उत्कट वकील होत्या. त्या सोशलिस्ट पार्टी ऑफ अमेरिकाची सदस्य होत्या आणि कामगारांचे हक्क, सार्वत्रिक मताधिकार आणि बालमजुरीच्या समाप्तीसाठी मोहीम चालवली होती. पहिल्या महायुद्धात अमेरिकेच्या सहभागाला विरोध केला आणि प्रामाणिक आक्षेपार्हांच्या हक्कांचे त्यांनी समर्थन केले.

१९२० आणि १९३० च्या दशकात, हेलन केलर यांनी विस्तृत प्रवास केला आणि विविध विषयांवर व्याख्याने आणि भाषणे दिली. त्यांनी वुड्रो विल्सन, केल्विन कूलिज आणि फ्रँकलिन डी. रुझवेल्ट यांच्यासह अनेक यूएस अध्यक्षांना भेटले आणि राजकीय आणि सामाजिक दृश्यावर त्यांची नियमित उपस्थिती होती. तिने अमेरिकन फाऊंडेशन फॉर द ब्लाइंड सोबत देखील काम केले, दृष्टीदोष असलेल्या लोकांच्या गरजांबद्दल जागरुकता निर्माण करण्यात मदत केली.

हेलन केलरचा यांचा वारसा प्रेरणा आणि धैर्याचा एक आहे. तिच्या जीवनात अतुलनीय आव्हानांना सामोरे जावे लागल्यानंतरही, तिने कधीही तिची स्वप्ने किंवा जगात बदल घडवण्याची तिची इच्छा सोडली नाही. तिच्या कथेने जगभरातील असंख्य लोकांना प्रतिकूलतेवर मात करण्यासाठी आणि सामाजिक न्याय आणि समानतेसाठी लढण्यासाठी प्रेरित केले आहे.

आज, हेलन केलर इंटरनॅशनल संस्था जागतिक पातळीवर लक्ष केंद्रित करून तिचे कार्य चालू ठेवते. हेलन केलर एक विपुल व सखोल लेखिका होत्या व आयुष्यभर अनेक पुस्तके, लेख आणि निबंध लिहिले. तिचे सर्वात प्रसिद्ध काम म्हणजे तिचे “द स्टोरी ऑफ माय लाइफ” हे आत्मचरित्र आहे, जे तिचे बालपण आणि तिच्या शिक्षिका ॲन सुलिव्हन यांच्या मदतीने तिच्या संभाषण कौशल्याच्या विकासाचे वर्णन करते.

तिच्या आत्मचरित्राच्या व्यतिरिक्त, हेलन केलरने “द वर्ल्ड आय लिव्ह इन”, “आउट ऑफ द डार्क” आणि “माय रिलिजन” यासह इतर अनेक पुस्तके लिहिली. ही कामे निसर्ग, धर्म आणि सामाजिक न्याय यासह विविध विषयांवरील तिची मते शोधतात. हेलन केलर यांच्या संशोधन आणि वकिली कार्याचा अपंगत्व अभ्यास आणि सामाजिक न्याय या क्षेत्रांवर महत्त्वपूर्ण प्रभाव पडला. तो वारसा जगभरातील लोकांना सर्वांसाठी समानता आणि न्यायासाठी लढण्यासाठी प्रेरणा देत आहे.

१ जून १९६८ ला हृदयविकाराच्या झटक्याने हेलन केलर यांचे निधन झाले. पण त्या आयुष्यभर त्यांच्या अद्भुत कृत्यांसाठी ओळखला जाईल. त्याच वेळी, अद्भुत व्यक्तिमत्व लोकांमध्ये नवीन ऊर्जा आणि चेतना निर्माण करत आहे तसेच ‘पुढे वाटचाल करत प्रकाश शोधायची’ इच्छा सुद्धा त्यांच्या जीवन चरित्रात आहे.