ज्ञानतपस्वींची परंपरा गौरवणारा वराडकर हायस्कूल व कनिष्ठ महाविद्यालय यांचा शतकप्रवास आणि डॉ. दादासाहेब वराडकर यांचे तेजस्वी योगदान.

लेखन : श्रीमती विजयश्री श्रीकांत देसाई

विशेष : “न हि ज्ञानेन सदृशं पवित्रमिह विद्यते” — ज्ञानाइतके पवित्र या जगात दुसरे काही नाही.

या गीतेतील वचनाचा साक्षात प्रत्यय देणारी एक अखंड परंपरा म्हणजे कट्टा पंचक्रोशी शिक्षण प्रसारक मंडळ कट्टा संचलित वराडकर हायस्कुल आणि कनिष्ठ महाविद्यालयाची वास्तू . शंभर वर्षांचा हा प्रवास केवळ कालगणनेचा टप्पा नसून, ज्ञान, संस्कार आणि समाजधर्म यांचा एक दिव्य यज्ञ आहे. या यज्ञाची अखंड ज्योत प्रज्वलित ठेवणाऱ्या तेजस्वी व्यक्तिमत्त्वांमध्ये डॉ. दादासाहेब वराडकर हे नाव सुवर्णाक्षरांनी कोरले गेले आहे.

“सा विद्या या विमुक्तये” — जी विद्या मुक्तीकडे नेते, तीच खरी विद्या...!

योगात्मा डॉ. काकासाहेब वराडकर यांनी १९२६ साली लावलेले ज्ञानाचे बीज आज भव्य वटवृक्षात परिवर्तित झाले आहे. परंतु या वृक्षाला विस्तार, स्थैर्य आणि समृद्धी देणारा जणू जीवनरस म्हणजेच डॉ. दादासाहेब वराडकर यांचे कार्य होय. त्यांनी संस्थेकडे केवळ शैक्षणिक केंद्र म्हणून पाहिले नाही, तर ती एक संस्कारपीठ, एक विचारधारा आणि एक सामाजिक चळवळ आहे, या जाणिवेने त्यांनी तिचा विकास साधला.

“विद्या ददाति विनयं, विनयाद् याति पात्रताम्।”

या सुभाषिताचा जिवंत अर्थ जर कुणाच्या कार्यातून उमटत असेल, तर तो डॉ. दादासाहेब वराडकर यांच्या व्यक्तिमत्त्वातून. त्यांच्या नेतृत्वात उभे राहिलेले डॉ. दादासाहेब वराडकर कला व वाणिज्य महाविद्यालय हे केवळ उच्च शिक्षणाचे केंद्र नाही, तर जीवनमूल्यांची शिदोरी देणारे संस्कारकेंद्र आहे.

त्यांची दृष्टी केवळ अभ्यासक्रमापुरती मर्यादित नव्हती; तर विद्यार्थी घडवणे, त्यांना जबाबदार नागरिक बनवणे आणि समाजाशी त्यांचे नाते दृढ करणे, हा त्यांच्या कार्याचा गाभा होता.

“A teacher affects eternity; he can never tell where his influence stops.” — Henry Adams ही उक्ती जणू त्यांच्या जीवनकार्याचेच सार सांगते. त्यांनी घडवलेले विद्यार्थी आज विविध क्षेत्रांत यशस्वी होत समाजात प्रकाश पसरवत आहेत.

आज वराडकर संस्थेच्या छत्राखाली कार्यरत असलेल्या तिन्ही युनिट्सनी शिक्षणक्षेत्रात आपली स्वतंत्र ओळख निर्माण केली आहे. सलग दहा वर्षे शंभर टक्के निकाल, राष्ट्रीय स्तरावरील यश, आणि विद्यार्थ्यांचा सर्वांगीण विकास — हे सर्व या परंपरेचे फलित आहे.

“Excellence is not an act, but a habit.” — या वाक्याप्रमाणे ही सवय संस्थेने आपल्या संस्कारांत रुजवली आहे, आणि त्या संस्कारांची पायाभरणी डॉ. दादासाहेब वराडकर यांच्या दूरदृष्टीतून झाली आहे.

११ ते १४ एप्रिल २०२६ दरम्यान साजरा होणारा शताब्दी महोत्सव हा या गौरवशाली प्रवासाचा उत्सव आहे. माजी मुख्यमंत्री आणि खासदार नारायण राणे यांच्या हस्ते होणारे उद्घाटन, विविध मान्यवरांची उपस्थिती, आणि सांस्कृतिक कार्यक्रमांची मेजवानी हे सर्व या सोहळ्याला विशेष तेज देणार आहे.

“उद्योगिनं पुरुषसिंहमुपैति लक्ष्मी ” या भावनेतून संस्थेने दहा कोटी रुपयांच्या विकास आराखड्याचा संकल्प केला आहे. आधुनिक सुविधा, क्रीडा-सांस्कृतिक केंद्रे, आणि रोजगाराभिमुख अभ्यासक्रम या सर्व गोष्टी भविष्यातील पिढ्यांसाठी नवी दिशा ठरतील.

डॉ. दादासाहेब वराडकर यांच्या कार्यात एक अद्वितीय समतोल दिसून येतो. त्यांनी संस्थेला केवळ प्रगतीचा मार्ग दाखवला नाही, तर त्या मार्गावर चालण्याची प्रेरणाही दिली.

“तमसो मा ज्योतिर्गमय” अंधारातून प्रकाशाकडे नेणारा हा प्रवास आजही अविरत सुरू आहे. वराडकर संस्थेचा शताब्दी सोहळा म्हणजे एका महान परंपरेचा गौरव आहे; आणि त्या परंपरेच्या केंद्रस्थानी उभे असलेले डॉ. दादासाहेब वराडकर हे व्यक्तिमत्त्व म्हणजे ज्ञानदीपाचे अखंड तेज होय.

कै. डॉ. काकासाहेबांची नात आणि कै. डॉ. दादासाहेबांची कन्या असल्याचा सार्थ अभिमान आहे. त्यासोबत आज आमचे बंधू कै संजय नाईक यांची शतकमहोत्सवी वर्षात आठवण पदोपदी येते. या ज्ञानमहर्षींनी अज्ञातपणे अखंड परिश्रमातून पेटवलेली ही ज्योत पुढील अनेक पिढ्यांना मार्गदर्शक ठरेल, यात शंका नाही. हा शतकप्रवास म्हणजे इतिहासाचा अभिमान, वर्तमानाची प्रेरणा आणि भविष्याची उज्ज्वल दिशा आहे.